Жасалма интеллекти колдонуу саясаты

Кыргызстан Изилдөөлөр журналы жасалма интеллекттин (Generative AI) академиялык басмаканада өсүп бараткан колдонулушун эске алат жана ачыктык, жоопкерчилик жана академиялык чынчылдык принциптерине негизделген саясатты кабыл алат. Бул саясатта авторлор, рецензенттер жана редакторлор үчүн өзүнчө жоболор бар.

Авторлор үчүн принциптер. Авторлор эмгектерин даярдоодо жасалма интеллект куралдарын (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot жана окшош чоң тил моделдери) колдонсо, бул колдонууну эмгектеринде ачык билдириши керек. Билдирүүдө куралдын кайсы этапта (идея өнүктүрүү, адабиятты карап чыгуу, тилди редакциялоо, код түзүү, таблица же сүрөт даярдоо ж.б.) жана канчалык колдонулганы көрсөтүлүшү керек. Билдирүү эмгектин Метод бөлүмүндө же өзүнчө ыраазычылык же түшүндүрмө блогунда болушу мүмкүн.

Жасалма интеллект куралдары эч бир шартта автор катары көрсөтүлбөйт. Бул принцип Nature, Science, Elsevier, Springer Nature жана негизги журнал жамааттары кабыл алган жалпы позиция. Авторлук эмгектеги мазмун жана жыйынтыктар үчүн жоопкерчилик талап кылат; учурдагы жасалма интеллект системалары бул жоопкерчиликти көтөрө албайт.

Жасалма интеллект куралы менен түзүлгөн бардык мазмундун тактыгы, оригиналдуулугу жана этикалык туурлугу үчүн авторлор толук жооптуу. Генеративдик моделдер жок булактарды түзө алары (галлюцинация), туура эмес фактыларды бере алары жана бир жактуу натыйжаларды чыгара алары белгилүү; авторлор мындай көйгөйлөрдү эмгектеринен алып салуу үчүн зарыл көңүл бөлүшү керек.

Жасалма интеллект менен түзүлгөн сүрөттөр жана таблицалар да билдирүү талабына кирет. Сүрөт түшүндүрмөлөрүндө сүрөттү түзгөн куралдын аты көрсөтүлүшү керек. Жасалма же манипуляцияланган сүрөттөрдү колдонууга тыюу салуу жасалма интеллект куралдары үчүн да жарактуу.

Рецензенттер үчүн принциптер. Рецензенттер каралып жаткан эмгектердин мазмунун (текст, таблица, маалымат, сүрөт) жасалма интеллект куралдарына киргизе албайт. Бул эмгектин купуялыгын коргоо жана жарыяланбаган маалыматтардын үчүнчү тараптык моделдерге агып чыгышын алдын алуу үчүн зарыл. Рецензия отчётунун тил сапатын жакшыртуу үчүн жасалма интеллекттин чектелген түрдө колдонулушу кабыл алынат; бирок отчёттун илимий баалоо мазмуну рецензент тарабынан түзүлүшү керек.

Редакторлор үчүн принциптер. Редакторлор жиберилген эмгектердин бүтүндүгүн баалоодо жасалма интеллект чыгаруу тааныган куралдарды (GPTZero, Turnitin AI жана окшош) кошумча булак катары колдонушу мүмкүн. Бирок бул куралдардын жалган позитив жана жалган негатив бере алары эске алынышы керек; жалгыз чечим негизи боло албайт. Шек болгон учурда редактор автор менен байланышып түшүндүрмө сурайт.

Саясат жаңылоо. Жасалма интеллект технологиялары тез өнүгүп жатат. Бул саясат эл аралык академиялык басмакана коомчулугунун жалпы позициясына жана COPE менен WAME сыяктуу уюмдардын жетекчилигине параллель түрдө үзгүлтүксүз кайра каралат.